Khāṭirāt, kār-kardhā va jeld-e sevvom-e majmūʿeh-ye maqālāt Persian 2025

خاطرات، کارکردها و مجموعه مقالات
جلد سوم، حاصل بیش از نیم قرن تجربه‌ی زیسته، کنش سیاسی و تأمل تاریخی یکی از چهره‌های تأثیرگذار در تاریخ معاصر افغانستان است.
محمدعوض نبی‌زاده در این اثر، نه‌تنها روایتگر خاطرات شخصی خود از دوره‌ای پرآشوب است، بلکه با نگاهی تحلیلی، به بررسی ساختار قدرت، سیاست قومی، تبعیض ساختاری و نقش نیروهای سیاسی در تحولات افغانستان می‌پردازد.

این کتاب در سه فصل تنظیم شده است:
در فصل نخست، نویسنده از مسیر زندگی، فعالیت‌های سیاسی و تجربه‌های زیسته‌ی خود سخن می‌گوید؛ روایت‌هایی از درون قدرت، از مسیولیت‌های دولتی، مواجهه با بحران‌ها و تصمیم‌هایی که سرنوشت جمعی را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

فصل دوم به کارکردها و نقش‌های اجرایی نبی‌زاده در دوره‌های مختلف اختصاص دارد و تصویری مستند از سازوکارهای قدرت، تعامل با دولت‌ها و نیروهای سیاسی، و تلاش برای کاهش تبعیض علیه مردم هزاره ارایه می‌دهد.

در فصل سوم، مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی و تاریخی گرد آمده که به موضوعاتی چون هویت قومی، ساختار نظام سیاسی افغانستان، تمرکز و تمرکززدایی قدرت، فدرالیسم، و تداوم خشونت و تبعیض می‌پردازد.